Net Upİlkeler konusu ezber gibi görünür ama LGS'de sorulan şey tanım değil, eşleştirme: bir inkılap ya da uygulama verilir, hangi ilkeyle ilgili olduğu sorulur. Bu yüzden aşağıda her ilkeyi hangi inkılaplarla birlikte veriyoruz. İnkılaplar konusuyla birlikte çalışılması gereken bir başlık.
1. Cumhuriyetçilik
| İlgili gelişmeler |
|---|
| TBMM'nin açılması (1920) |
| Saltanatın kaldırılması (1922) |
| Cumhuriyetin ilanı (1923) |
| 1924 Anayasası |
| Çok partili hayat denemeleri |
| Kadınlara seçme ve seçilme hakkı (1934) |
2. Milliyetçilik
| İlgili gelişmeler |
|---|
| Kurtuluş Savaşı'nın millî bir mücadele olarak yürütülmesi |
| Misak-ı Millî |
| Kapitülasyonların kaldırılması |
| Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932) |
| Kabotaj Kanunu (1926) |
3. Halkçılık
| İlgili gelişmeler |
|---|
| Türk Medeni Kanunu (1926) — kadın-erkek eşitliği |
| Aşar vergisinin kaldırılması (1925) |
| Soyadı Kanunu (1934) |
| Lakap ve unvanların kaldırılması (1934) |
| Kadınlara siyasi hakların verilmesi |
| Millet Mektepleri |
4. Devletçilik
| Benimsenme nedenleri |
|---|
| Özel sektörde sermaye ve deneyim yetersizliği |
| Savaşlardan çıkmış bir ülkenin hızla kalkınma ihtiyacı |
| 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı |
| Büyük sanayi yatırımlarının özel sektörce yapılamaması |
| İlgili gelişmeler |
|---|
| Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1934) |
| Sümerbank, Etibank'ın kurulması |
| Demir yolu yapımı ve yabancı şirketlerin millîleştirilmesi |
5. Laiklik
| İlgili gelişmeler |
|---|
| Saltanatın kaldırılması (1922) |
| Halifeliğin kaldırılması (1924) |
| Şer'iyye ve Evkaf Vekâleti'nin kaldırılması (1924) |
| Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924) |
| Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması (1925) |
| Türk Medeni Kanunu (1926) |
| "Devletin dini İslam'dır" ifadesinin anayasadan çıkarılması (1928) |
| Laikliğin anayasaya girmesi (1937) |
6. İnkılapçılık
7. Bütünleyici ilkeler
| Bütünleyici ilke | Tamamladığı temel ilke |
|---|---|
| Millî egemenlik | Cumhuriyetçilik |
| Millî birlik ve beraberlik | Milliyetçilik |
| Millî bağımsızlık | Milliyetçilik |
| Yurtta barış, dünyada barış | Milliyetçilik |
| Çağdaşlaşma | İnkılapçılık |
| Bilimsellik ve akılcılık | Laiklik, inkılapçılık |
| İnsan ve insanlık sevgisi | Halkçılık |
8. İlke-inkılap eşleştirme tablosu
| Gelişme | İlke |
|---|---|
| Cumhuriyetin ilanı | Cumhuriyetçilik |
| Halifeliğin kaldırılması | Laiklik |
| Tevhid-i Tedrisat Kanunu | Laiklik (+ halkçılık) |
| Türk Medeni Kanunu | Halkçılık + laiklik |
| Aşar vergisinin kaldırılması | Halkçılık |
| Soyadı Kanunu | Halkçılık |
| Kadınlara siyasi haklar | Halkçılık + cumhuriyetçilik |
| Türk Dil ve Tarih Kurumları | Milliyetçilik |
| Kabotaj Kanunu | Milliyetçilik |
| Beş Yıllık Kalkınma Planı | Devletçilik |
| Sümerbank, Etibank | Devletçilik |
| Harf İnkılabı | İnkılapçılık + halkçılık |
| Çok partili hayat denemeleri | Cumhuriyetçilik |
9. Sık yapılan hatalar
- Laikliği dinsizlik sanmak. İnanç özgürlüğünü güvence altına alan ilkedir.
- Milliyetçiliği ırkçılıkla karıştırmak. Vatandaşlık bağına dayanır.
- Devletçiliği özel sektörün yasaklanması sanmak. Devlet tamamlayıcıdır, tekel değildir.
- Bir inkılabı tek ilkeye bağlamak. Medeni Kanun hem halkçılık hem laiklikle ilgilidir.
- İnkılapçılığı "inkılap yapmak" sanmak. Yapılanı koruyup geliştirmektir.
- Bütünleyici ilkeleri temel ilke sanmak. Temel ilkeler altı tanedir.
10. Kendini test et
- Aşar vergisinin kaldırılması hangi ilkeyle ilgilidir?
- Türk Dil Kurumu'nun kurulması hangi ilkeyi yansıtır?
- Devletçilik ilkesinin benimsenmesinde etkili olan dünya olayı nedir?
- Laiklik ilkesi anayasaya ne zaman girdi?
- "Millî egemenlik" hangi temel ilkeyi bütünler?
- Kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmesi hangi ilkelerle ilgilidir?
Cevapları göster
1) Halkçılık — köylünün üzerindeki ağır vergi yükünü kaldırarak eşitliği güçlendirmiştir.
2) Milliyetçilik — Türkçenin sadeleştirilmesi ve millî kültürün geliştirilmesi amacıyla kurulmuştur.
3) 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı.
4) 1937'de (diğer beş ilke ile birlikte).
5) Cumhuriyetçiliği.
6) Halkçılık ve cumhuriyetçilik — hem eşitlik hem millî egemenliğe katılım sağlamıştır.
Çözümlü örnek sorular
Aşağıdaki sorular Net Up uygulamasının soru havuzundan alınmıştır; kolaydan zora doğru sıralıdır. Her birinin adım adım çözümü de birlikte verilmiştir.
Atatürk'ün 6 temel ilkesi arasında "egemenliğin halka ait olduğunu ve seçilmiş temsilciler aracılığıyla kullanılacağını" ifade eden ilke hangisidir?
- A) Milliyetçilik
- B) Halkçılık
- C) Cumhuriyetçilik
- D) Devletçilik
Çözümü gör
Ne soruldu? "Egemenlik halka ait ve seçilmiş temsilcilerce kullanılır" ilkesi
→ Anahtar: Cumhuriyetçilik — halkın kendini yönetme hakkı; seçimle gelen meclis aracılığıyla kullanılır
→ Doğru: C
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Cumhuriyeti'nde laiklik ilkesi çerçevesinde hayata geçirilen uygulamalar arasında yer almaktadır?
- A) Osmanlı'dan kalan dinî hukuk sistemi korunup güçlendirilmiştir.
- B) Camilerin ve diğer ibadethanelerin kapatılması
- C) Halifeliğin ve şeriat mahkemelerinin kaldırılması, Diyanet'in kurulması
- D) Müslümanların ibadet özgürlüğünün yasalarla kısıtlanması
Çözümü gör
Laiklik Uygulamaları:
→ Halifeliğin kaldırılması (1924), şeriat mahkemelerinin lağvedilmesi, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kurulması ve eğitimin devlet tekeline alınması laik reformlardır.
→ A: Dinî hukuk güçlendirilmedi, kaldırıldı. B: Camiler kapatılmadı. D: İbadet özgürlüğü kısıtlanmadı.
→ Doğru: C ✓
Atatürk'ün milliyetçilik ilkesini Nazi Almanyası ve Faşist İtalya'nın milliyetçiliğinden ayıran temel fark aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- A) Irk üstünlüğünü değil vatanseverlik ve yurttaşlığı esas aldı
- B) Atatürk'ün milliyetçiliği de ırk esasına dayanıyordu
- C) İki anlayış arasında kayda değer bir fark yoktu
- D) Atatürk de emperyalist yayılmacılığı savunuyordu
Çözümü gör
Karşılaştırmalı milliyetçilik:
→ Nazi milliyetçiliği: Irk saflığı, Ari üstünlüğü, yahudi düşmanlığı, saldırgan yayılmacılık.
→ Faşist İtalya: Roma İmparatorluğu'nu yeniden kurma hedefiyle yayılmacı milliyetçilik.
→ Atatürk'ün milliyetçiliği:
→ Yayılmacı değil — "Yurtta sulh, cihanda sulh."
→ Irkçı değil — vatandaşlık milliyetçiliği.
→ Savunmacı — Milli Mücadele sınırları koruma amaçlıydı.
→ Türkiye bu dönemde Batı'nın milliyetçilik sapkınlıklarından korunmuş bir yol izledi.
Sık sorulan sorular
İlkeleri karıştırmamak için bir yöntem var mı?
Her ilkeye bir anahtar kelime bağla: cumhuriyetçilik→seçim, milliyetçilik→millî kültür, halkçılık→eşitlik, devletçilik→ekonomi, laiklik→din-devlet ayrımı, inkılapçılık→yenilenme. Soruda hangi anahtar kelime geçiyorsa ilke odur.
Bir inkılap birden fazla ilkeyle ilgili olabilir mi?
Evet ve LGS bunu sever. Medeni Kanun hem halkçılık hem laikliktir; Harf İnkılabı hem inkılapçılık hem halkçılıktır. Soru "en çok hangi ilkeyle ilgilidir" diye soruyorsa, inkılabın birincil amacına bak.
Konuyu öğrendin. Şimdi soru çöz.
İlkelerde beceri eşleştirme hızından geliyor — tanımı bilmek yetmiyor, örneği tanımak gerekiyor. Net Up'ı ücretsiz indir: seviyene göre soru gelir, yanlışların hata defterine düşer, çözünce silinir. Türkçe ve Matematik'te binlerce soru, günlük seri ve lig — hepsi bedava.
