Net UpParagraf soruları "okuduğunu anlama" değil, aslında metnin nasıl kurulduğunu görme sorularıdır. Yazar anlatıyor mu, açıklıyor mu, tartışıyor mu? Örnek mi veriyor, karşılaştırma mı yapıyor? Bu ayrımları tanıdığında paragraf çok daha hızlı çözülür.
1. Paragraf ve yapısı
2. Konu, ana fikir, yardımcı fikir
| Kavram | Sorusu | Biçimi |
|---|---|---|
| Konu | Paragraf neden söz ediyor? | Sözcük / söz öbeği |
| Ana fikir | Yazar ne demek istiyor? | Cümle (yargı) |
| Yardımcı fikir | Ana fikri destekleyen düşünceler neler? | Cümleler |
| Başlık | Metne isim verilse ne olurdu? | Kısa söz öbeği |
Konu neyi anlattığını, ana fikir ne savunduğunu söyler.
3. Anlatım biçimleri
Yazarın metni kurarken seçtiği temel yoldur. Dört tanedir.
| Biçim | Amacı | Tanıma işareti |
|---|---|---|
| Öyküleyici | Olayı anlatmak | Olay, kişi, zaman, mekân; hareket vardır |
| Betimleyici | Görüntüyü çizmek | Sıfat çokluğu, duyulara seslenme; hareket azdır |
| Açıklayıcı | Bilgi vermek, öğretmek | Yalın dil, tanım, örnek; tarafsız anlatım |
| Tartışmacı | Karşı görüşü çürütüp ikna etmek | "Oysa, ne var ki, bence, doğrusu"; iki görüş çarpışır |
Olay ve hareket var. Öyküleyici anlatım.
Görüntü çiziliyor, sıfatlar yoğun. Betimleyici anlatım.
Bir görüş çürütülüyor. Tartışmacı anlatım.
4. Düşünceyi geliştirme yolları
Yazar düşüncesini inandırıcı kılmak için bu yollara başvurur.
| Yol | Ne yapar? | Örnek cümle |
|---|---|---|
| Tanımlama | "… nedir?" sorusunu yanıtlar | Roman, olayları geniş bir zaman diliminde anlatan yazı türüdür. |
| Örneklendirme | Somut örnek verir | Sözgelimi Sait Faik'in öyküleri bunun en iyi kanıtıdır. |
| Karşılaştırma | İki şeyi benzerlik/farklılıkla ele alır | Şiir duyguya, deneme düşünceye yaslanır. |
| Tanık gösterme | Ünlü birinin sözünü aktarır | Nurullah Ataç, "Okumak düşünmektir." der. |
| Sayısal veri | Rakam, oran, istatistik kullanır | Araştırmaya göre gençlerin yüzde 40'ı düzenli kitap okuyor. |
| Benzetme | Bir şeyi başka bir şeye benzetir | Kitap, insanı yeni yerlere götüren bir pencere gibidir. |
5. Metin yapıları
Bilgilendirici metinlerin kuruluş biçimidir. Yapıyı tanımak, metni okurken nereye bakacağını söyler.
| Yapı | Metin nasıl ilerler? | İpucu sözcükler |
|---|---|---|
| Sıralama | Adım adım, zaman sırasıyla | önce, sonra, ardından, ilk olarak |
| Karşılaştırma | İki şeyin benzer ve farklı yönleri | oysa, buna karşılık, aynı şekilde |
| Neden-sonuç | Sebep ve doğurduğu sonuç | bu yüzden, çünkü, dolayısıyla |
| Problem-çözüm | Sorun ortaya konur, çözüm önerilir | sorun, çözüm, önlem, gerekir |
| Betimleme | Bir varlık ayrıntılarıyla tanıtılır | sıfatlar, duyu sözcükleri |
6. Paragrafta akış ve bölünme
Paragraf sorularının bir bölümü metnin iç düzenini ölçer.
| Soru tipi | Nereye bakılır? |
|---|---|
| Anlamın akışını bozan cümle | Konu bütünlüğünü bozan, başka bir düşünceye geçen cümle |
| Paragrafın ikiye bölünmesi | Konunun değiştiği, yeni bir düşüncenin başladığı cümle |
| Cümlelerin sıralanması | Bağlaçlar, zamirler ve "bu, o, ayrıca" gibi bağlayıcılar |
| Paragrafa giriş cümlesi | Bağlayıcı taşımayan, konuyu tanıtan cümle |
| Paragrafın sonuna gelecek cümle | Önceki cümlelerin vardığı sonucu toparlayan cümle |
7. 8. sınıfta bu nereye bağlanıyor?
Bu konu LGS'de doğrudan sorulmuyor; ama 8. sınıfta paragraf bunun üzerine kuruluyor ve sınavın en yüksek soru sayılı başlığı hâline geliyor. 7'de kazandığın anlatım biçimi ve geliştirme yolu bilgisi, 8'de daha uzun ve karmaşık metinlerde aynen kullanılır.
Devamı: 8. sınıf paragraf. Metnin türünü tanımak için metin türleri sayfası da işine yarar.
8. Sık yapılan hatalar
- Ana fikri tek cümleden çıkarmak. Ana fikir paragrafın tamamını kapsar.
- Konu ile ana fikri karıştırmak. Konu sözcük, ana fikir yargıdır.
- Betimlemeyi öyküleme sanmak. Betimlemede olay akmaz.
- Tanık göstermeyi örneklendirme sanmak. Tanıkta aktarılan bir söz vardır.
- Metni okumadan seçeneklere bakmak. Seçenekler paragrafta geçen sözcüklerle tuzak kurar.
- Paragrafta geçen doğru ama kapsamı dar bilgiyi ana fikir sanmak. Doğru olması yetmez, kapsayıcı olmalı.
9. Kendini test et
Aşağıdaki cümlelerde kullanılan anlatım biçimini ya da düşünceyi geliştirme yolunu yaz:
- "Deneme, yazarın kendisiyle konuştuğu yazı türüdür."
- "Sokak boştu; ıslak taşlar sarı sokak lambasının altında parlıyordu."
- "Yapılan araştırmaya göre öğrencilerin yüzde 62'si günde bir saatten az okuyor."
- "Şiir sezdirir, roman anlatır; biri fısıltı, diğeri sohbettir."
- "Kapıyı çaldı, kimse açmayınca çantasını alıp geri döndü."
- "Cemil Meriç, 'Kitap bir limandır.' der."
Cevapları göster
1. Tanımlama — "… nedir?" sorusunu yanıtlıyor.
2. Betimleyici anlatım — görüntü çiziliyor, olay yok.
3. Sayısal verilerden yararlanma.
4. Karşılaştırma (ve benzetmeden de yararlanılmış).
5. Öyküleyici anlatım — olay akıyor.
6. Tanık gösterme — bir yazarın sözü aktarılıyor.
Sık sorulan sorular
Bir paragrafta birden fazla anlatım biçimi olur mu?
Olur. Öyküleyici bir metnin içinde betimleme, açıklayıcı bir metnin içinde örneklendirme sıkça bulunur. Soruda "ağırlıklı olarak hangisi" sorulur.
Ana fikir hep sonda mı olur?
Hayır. Başta, ortada, sonda olabilir; hatta hiç yazılmayıp metnin bütününden çıkarılabilir.
Başlık ile konu aynı mı?
Yakındır ama aynı değildir. Başlık dikkat çekici olabilir; konu ise metnin neden söz ettiğini nesnel biçimde söyler.
Paragrafı hızlı çözmenin yolu var mı?
Önce soruyu okumak. Ne arayacağını bilerek metne girmek, metni iki kez okumaktan çok daha hızlıdır.
Konuyu öğrendin. Şimdi soru çöz.
Paragraf, düzenli soru çözmeden hızlanmayan tek konudur. Net Up'ı ücretsiz indir: seviyene göre soru gelir, yanlışların hata defterine düşer, çözünce silinir. Türkçe ve Matematik'te binlerce soru, günlük seri ve lig — hepsi bedava.
