Benzetme, bir varlığı ona benzeyen daha güçlü bir varlıkla anlatma sanatıdır. Dört ögesi vardır: benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü ve benzetme edatı. En az iki öge bulunması yeterlidir.

Kişileştirme nedir?

İnsan dışındaki varlıklara insana özgü nitelik ve davranışların verilmesidir. Rüzgâr pencereyi tıklattı cümlesinde rüzgâra insan davranışı yüklenmiştir.

Konuşturma kişileştirmeden nasıl ayrılır?

Konuşturma kişileştirmenin ileri bir adımıdır. Varlığa yalnızca insan davranışı verilmez, doğrudan söz de söyletilir. Konuşturmanın olduğu her yerde kişileştirme de vardır.

Bir durumu olduğundan çok büyük ya da çok küçük göstererek anlatmaktır. Sesi dağları aştı ifadesi abartmadır.

Birbirine karşıt iki kavramı bir arada kullanarak anlamı güçlendirmektir. Ağlarken güldü ifadesinde karşıt iki durum yan yana getirilmiştir.

Benzetme ile kişileştirme aynı cümlede olabilir mi?

Olabilir. Bir cümlede birden fazla söz sanatı bulunabilir. Bulutlar çocuklar gibi koşuşuyordu ifadesinde hem benzetme hem kişileştirme vardır.

Söz Sanatları — 7. Sınıf Türkçe

Söz sanatları, dili "süslemek" için değil anlamı güçlendirmek için kullanılır. Şair "yağmur yağdı" demek yerine "gökyüzü ağladı" der; çünkü ikincisi bir duygu da taşır. Bu sayfada beş temel sanatı örneklerle tanıyacak, en çok karıştırılan ikilileri ayıracaksın.

Bu sayfada

Benzetme (teşbih)
Kişileştirme (teşhis)
Konuşturma (intak)
Abartma (mübalağa)
Tezat (karşıtlık)
Karıştırılan ikililer
Sık yapılan hatalar
Kendini test et

1. Benzetme (teşbih)

Benzetme: Bir varlığı, ona benzeyen ve o özelliği daha güçlü taşıyan başka bir varlıkla anlatma sanatıdır.

Tam bir benzetmenin dört ögesi vardır:

Öge	Ne demek?	Örnekte
Benzeyen	Zayıf olan, anlatılan	Çocuk
Kendisine benzetilen	Güçlü olan, ölçüt	aslan
Benzetme yönü	Hangi bakımdan?	cesur
Benzetme edatı	gibi, kadar, sanki, misali, tıpkı	gibi

Çocuk aslan gibi cesurdu. benzeyen b.tilen edat yön

Kaç öge var?

Yüzü ay gibi parlıyordu.

Benzeyen: yüz. Benzetilen: ay. Edat: gibi. Yön: parlaklık. Dört ögeli tam benzetme.

Sesi kadifeydi.

Yalnızca benzeyen ve benzetilen var, edat ve yön yok. Güçlü (kısa) benzetme.

Kural: Benzetme sayılabilmesi için en az benzeyen ve kendisine benzetilen bulunmalıdır. Edat ve yön düştükçe benzetme daha güçlü sayılır.

2. Kişileştirme (teşhis)

Kişileştirme: İnsan dışındaki varlıklara (hayvan, bitki, eşya, doğa olayı, soyut kavram) insana özgü nitelik ve davranışların verilmesidir.

Örnek	İnsana özgü davranış
Rüzgâr pencereyi tıklattı.	kapı çalmak
Ağaçlar el sallıyordu bize.	selam vermek
Gökyüzü sabaha kadar ağladı.	ağlamak
Şehir yavaş yavaş uyanıyor.	uyanmak
Umut omzuma dokundu.	dokunmak

3. Konuşturma (intak)

Konuşturma: İnsan dışındaki bir varlığa doğrudan söz söyletme sanatıdır. Kişileştirmenin bir adım ilerisidir.

Sadece davranış mı, söz de var mı?

Yaşlı kavak rüzgârda başını salladı.

Davranış var, söz yok. Yalnızca kişileştirme.

Kavak, "Ben bu yolu kırk yıldır bekliyorum," dedi.

Varlık konuşuyor. Konuşturma — ve aynı zamanda kişileştirme.

Altın kural: Konuşturma varsa kişileştirme de vardır; ama kişileştirme varsa konuşturma olmak zorunda değildir. Bu ilişki tek yönlüdür.

4. Abartma (mübalağa)

Abartma: Bir durumu, niteliği ya da olayı olduğundan çok büyük veya çok küçük göstererek anlatmaktır.

Örnek	Neyi abartıyor?
Sesi dağları aştı.	sesin gücü
Bir bardak suda boğulacak kadar üzgündü.	üzüntünün derecesi
Gözyaşlarıyla dereler çağladı.	ağlama miktarı
Onu görmek için bin yıl beklerim.	bekleme süresi

Dikkat: Her büyük sayı abartma değildir. "Sınıfta otuz öğrenci var" bilgi verir; "Sınıfta bir ordu kadar öğrenci var" abartmadır. Ölçüt, ifadenin gerçekte imkânsız ya da aşırı olmasıdır.

5. Tezat (karşıtlık)

Tezat: Birbirine karşıt iki kavramı bir arada kullanarak anlamı güçlendirmektir.

Örnek	Karşıt ögeler
Ağlarken güldü.	ağlamak – gülmek
Kalabalıklar içinde yapayalnızdı.	kalabalık – yalnızlık
Yakın olduğu kadar uzaktı bana.	yakın – uzak
En küçük sözü en büyük yarayı açtı.	küçük – büyük

Not: Tezatta karşıt ögelerin aynı ifade içinde bulunması gerekir. İki ayrı cümlede zıt sözcükler geçmesi tezat sayılmaz; o yalnızca zıtlık anlamı olur.

6. Karıştırılan ikililer

İkili	Ayırt eden soru
Kişileştirme – Konuşturma	Varlık konuşuyor mu? Konuşuyorsa konuşturma.
Benzetme – Kişileştirme	İki varlık karşılaştırılıyor mu (benzetme), yoksa varlığa insan davranışı mı veriliyor (kişileştirme)?
Abartma – Benzetme	Benzetme edatı var mı? Varsa benzetme öne çıkar.
Tezat – Zıt anlamlılık	Karşıtlık tek bir ifadede mi kurulmuş? Kurulmuşsa tezat.

Birden fazla sanat olabilir mi?

Bulutlar, çocuklar gibi gökyüzünde koşuşuyordu.

"Çocuklar gibi" → benzetme. "Koşuşmak" → buluta insan davranışı. Hem benzetme hem kişileştirme.

7. 8. sınıfta bu nereye bağlanıyor?

Bu konu LGS'de doğrudan sorulmuyor; ama 8. sınıfta söz sanatları bunun üzerine kuruluyor ve listeye mecaz-ı mürsel, tariz, telmih gibi başlıklar da ekleniyor. 7. sınıftaki beş sanatı sağlam öğrenmek, 8'de yeni gelenleri hızlıca oturtur.

Devamı: 8. sınıf söz sanatları. Sanatların temelinde mecaz anlam olduğu için sözcükte anlam sayfasını da bitirmiş olmak iyi olur.

8. Sık yapılan hatalar

Her "gibi" görünce benzetme demek. "Bunun gibi bir soru daha çöz" cümlesinde benzetme yoktur.
Konuşturmada kişileştirmeyi yazmamak. İkisi birlikte bulunur.
Hayvanlara insan davranışı verilmesini kişileştirme saymamak. İnsan dışı her varlık bu kapsamdadır.
Her büyük ifadeyi abartma sanmak. Gerçeğe uygunsa abartma değildir.
İki ayrı cümledeki zıt sözcükleri tezat saymak. Tezat tek ifadede kurulur.
Deyimleri söz sanatı sanmak. Deyim kalıplaşmış sözdür; söz sanatı yaratıcı bir kullanımdır.

9. Kendini test et

Aşağıdaki ifadelerdeki söz sanatlarını yaz:

Dalgalar kıyıya doğru koşuyordu.
Saçları gece kadar siyahtı.
Karıncanın sesi: "Bu yükü ben taşırım!"
O gün sevincimden yerden bir metre havalandım.
Bu şehirde hem çok kalabalık hem çok tenhayım.
Yıldızlar gözlerini kırpıştırıyor, bize gülümsüyordu.

Cevapları göster

1. Kişileştirme — dalgalara "koşmak" davranışı verilmiş.

2. Benzetme — benzeyen: saç, benzetilen: gece, edat: kadar, yön: siyahlık.

3. Konuşturma (ve aynı zamanda kişileştirme) — karınca söz söylüyor.

4. Abartma — gerçekte imkânsız bir ölçü.

5. Tezat — kalabalık ile tenhalık aynı ifadede karşı karşıya.

6. Kişileştirme — yıldızlara insan davranışları verilmiş.

Sık sorulan sorular

Söz sanatları yalnızca şiirde mi bulunur?

Hayır. Öyküde, romanda, denemede, hatta günlük konuşmada da kullanılır. Şiirde daha yoğun olur.

Bir dizede kaç söz sanatı olabilir?

Sınırı yoktur. Aynı dizede benzetme, kişileştirme ve abartma bir arada bulunabilir.

Kişileştirme mi teşhis mi denir?

İkisi aynı sanattır; "teşhis" eski adıdır. Aynı şekilde benzetme teşbih, konuşturma intak, abartma mübalağa adlarıyla da geçer.

"Gibi" olmadan benzetme olur mu?

Olur. "Sesi kadifeydi" örneğinde edat ve yön yoktur; bu güçlü benzetmedir.

Konuyu öğrendin. Şimdi soru çöz.

Söz sanatları, bol dize görerek hızla tanınır hâle gelir. Net Up'ı ücretsiz indir: seviyene göre soru gelir, yanlışların hata defterine düşer, çözünce silinir. Türkçe ve Matematik'te binlerce soru, günlük seri ve lig — hepsi bedava.

Sonraki konu Yazım Kuralları →