Net UpBu ünitede geçmiş zaman, buluşlar ve mucitler bağlamında çalışılıyor — yani her cümle "kim ne zaman ne icat etti" kalıbında. Tourism ünitesinde öğrenilen present perfect ile karışabiliyor; aradaki ayrım burada tekrar karşımıza çıkıyor.
Simple past kalıbı:
Olumlu: He invented the telephone.
She went to the lab. (düzensiz)
Olumsuz: He didn't invent it. (fiil YALIN)
Soru: Did he invent it? (fiil YALIN)
Bu sayfada
1. Simple past yapısı
| Olumlu | Olumsuz | Soru | |
|---|---|---|---|
| Düzenli | worked | didn't work | Did … work? |
| Düzensiz | went | didn't go | Did … go? |
| be fiili | was / were | wasn't / weren't | Was …? / Were …? |
Altın kural: did varsa fiil yalın kalır. "He didn't went" ve "Did he went?" yanlıştır — geçmişlik bilgisi zaten did'e geçmiştir. Doğrusu "He didn't go", "Did he go?". LGS'nin en sık sorduğu yapı hatası bu.
2. Düzenli fiiller ve -ed kuralları
| Fiil sonu | Kural | Örnek |
|---|---|---|
| Normal | + -ed | work → worked, invent → invented |
| -e ile biterse | + -d | use → used, live → lived |
| Sessiz + -y | y → i + ed | study → studied, try → tried |
| Sesli + -y | + -ed | play → played, enjoy → enjoyed |
| Tek hece, sessiz-sesli-sessiz | son harf ikizlenir | stop → stopped, plan → planned |
3. Düzensiz fiiller (en çok kullanılanlar)
| V1 | V2 (past) | Türkçe | V1 | V2 (past) | Türkçe |
|---|---|---|---|---|---|
| be | was / were | olmak | make | made | yapmak |
| go | went | gitmek | write | wrote | yazmak |
| do | did | yapmak | read | read | okumak |
| have | had | sahip olmak | find | found | bulmak |
| see | saw | görmek | build | built | inşa etmek |
| take | took | almak | think | thought | düşünmek |
| give | gave | vermek | bring | brought | getirmek |
| come | came | gelmek | buy | bought | satın almak |
| begin | began | başlamak | win | won | kazanmak |
| become | became | olmak, dönüşmek | put | put | koymak |
Dikkat çeken üçü: read yazılışı değişmez (okunuşu değişir), put ve cut de aynı kalır. Yani "he put" hem şimdiki hem geçmiş olabilir — hangisi olduğunu cümledeki zaman ifadesinden anlarsın.
4. Zaman ifadeleri
| İfade | Türkçe |
|---|---|
| yesterday | dün |
| last night / week / year | dün gece / geçen hafta / geçen yıl |
| two days ago | iki gün önce |
| in 1876 | 1876'da |
| in the 19th century | 19. yüzyılda |
| a long time ago | uzun zaman önce |
| when I was a child | çocukken |
Bu ifadeler ayırt edici: Cümlede in 1876, last year, two days ago gibi belirli bir zaman varsa simple past kullanılır — present perfect kullanılamaz. Tourism ünitesindeki ayrımın aynısı.
5. Buluşlar ve mucitler
SORU: Who invented the telephone?
When was it invented?
CEVAP: Graham Bell invented it in 1876.
It was invented by Graham Bell. (edilgen)
| İngilizce | Türkçe | İngilizce | Türkçe |
|---|---|---|---|
| invention | buluş, icat | inventor | mucit |
| discovery | keşif | scientist | bilim insanı |
| experiment | deney | laboratory / lab | laboratuvar |
| research | araştırma | researcher | araştırmacı |
| develop | geliştirmek | improve | iyileştirmek |
| discover | keşfetmek | invent | icat etmek |
| patent | patent | technology | teknoloji |
| discovery date | keşif tarihi | achievement | başarı |
Edilgen yapıya dikkat: "It was invented by …" kalıbı bu ünitede sıkça geçer. Yapısı basit: was/were + V3 + by. LGS'de "Who invented…?" sorusunun cevabı hem etken hem edilgen biçimde verilebiliyor.
6. invent / discover / find ayrımı
| Fiil | Anlam | Ne zaman kullanılır | Örnek |
|---|---|---|---|
| invent | icat etmek | Daha önce var olmayan bir şey | Bell invented the telephone. |
| discover | keşfetmek | Var olan ama bilinmeyen bir şey | Columbus discovered America. |
| find | bulmak | Kaybolan/aranan bir şey | I found my keys. |
| design | tasarlamak | Planını çizmek | He designed the bridge. |
| build | inşa etmek | Yapı kurmak | They built a dam. |
Bu ayrım LGS'de doğrudan soruluyor: Amerika keşfedildi (discovered) çünkü zaten vardı; telefon icat edildi (invented) çünkü yoktu. "Columbus invented America" ifadesi mantık hatasıdır.
7. Bilim kelimeleri
| İngilizce | Türkçe | İngilizce | Türkçe |
|---|---|---|---|
| microscope | mikroskop | telescope | teleskop |
| vaccine | aşı | medicine | ilaç |
| gravity | yer çekimi | energy | enerji |
| electricity | elektrik | engine | motor |
| machine | makine | device | cihaz |
| theory | teori | method | yöntem |
| result | sonuç | observe | gözlemlemek |
| measure | ölçmek | prove | kanıtlamak |
| successful | başarılı | useful | faydalı |
8. Örnek diyalog
Teacher: Who invented the light bulb?
Kerem: Thomas Edison did. He invented it in 1879.
Teacher: Good. And did he work alone?
Kerem: No, he didn't. He had a big team in his lab.
Teacher: What did Marie Curie discover?
Zehra: She discovered radium. She also won the
Nobel Prize twice.
Teacher: Excellent. She was the first woman to win it.
Yapı kontrolü: "did he work" ve "did Marie Curie discover" — did olduğu için fiiller yalın. Ama "he invented", "she won" — olumlu cümlede fiil geçmiş hâlde.
9. LGS soru tipleri
| Soru tipi | Strateji |
|---|---|
| Mucit-buluş eşleştirme | Metinden kim-ne-hangi yıl üçlüsünü çıkar. |
| Fiil biçimi seçme | did varsa yalın, yoksa V2. |
| invent / discover seçimi | Nesne önceden var mıydı? |
| Tarih sıralama | Buluşları kronolojik diz; yılları karşılaştır. |
| Biyografi okuma | Bilim insanının hayatı verilir; doğum, buluş, ödül bilgisi sorulur. |
| past / present perfect ayrımı | Belirli zaman ifadesi var mı? |
10. Sık yapılan hatalar
- didn't + V2 kullanmak. Doğrusu "didn't go", "didn't went" değil.
- Did … + V2 sormak. Doğrusu "Did he go?".
- invent / discover karıştırmak. Var olan keşfedilir, olmayan icat edilir.
- -y ile biten fiillerde kural karıştırmak. study → studied ama play → played.
- Belirli zamanla present perfect kurmak. "in 1876" varsa simple past.
- was/were'i özneyle yanlış eşleştirmek. I/he/she/it → was; you/we/they → were.
11. Kendini test et
- "He didn't ____ to the laboratory." → went / go
- "Did she ____ the experiment?" → finished / finish
- "Columbus ____ America." → invented / discovered
- "study" fiilinin geçmiş hâli nedir?
- "They ____ at school yesterday." → was / were
- "It was invented ____ Edison." → from / by / with
Cevapları göster
1) go (didn't + yalın fiil)
2) finish (Did + yalın fiil)
3) discovered (Amerika zaten vardı)
4) studied (sessiz + y → ied)
5) were (they → were)
6) by (edilgen yapı: was + V3 + by)
Net hesabı: Bu konudan kaç doğru çıkardığının puanına etkisini merak ediyorsan
LGS puan hesaplama aracımızla deneyebilirsin.
Sık sorulan sorular
Düzensiz fiillerin hepsini ezberlemem gerekir mi?
Hayır. LGS'de dönen fiiller sınırlı — sayfadaki yirmi fiil çoğunu kapsıyor. Bunları V1-V2-V3 üçlüsüyle birlikte öğrenmek daha verimli, çünkü V3'ü Tourism ünitesinde de kullanacaksın.
"did" olduğunda fiilin yalın kalmasını neden unutuyorum?
Çünkü Türkçede geçmişlik hem yardımcıda hem fiilde görünmüyor, tek yerde. İngilizcede de öyle: geçmişlik ya fiilde (went) ya yardımcıda (did) görünür, ikisinde birden değil. Bu tek cümleyi aklında tutmak yeter.
Konuyu öğrendin. Şimdi soru çöz.
Düzensiz fiiller ve "did + yalın fiil" kuralı tekrarla oturuyor. Net Up'ı ücretsiz indir: seviyene göre soru gelir, yanlışların hata defterine düşer, çözünce silinir. Türkçe ve Matematik'te binlerce soru, günlük seri ve lig — hepsi bedava.
