Net UpLGS'nin "yeni nesil" soruları Türkçe'ye grafik ve tablo getirdi: metin yerine görsel veri verilip yorum isteniyor. Bu soruların çözümü hesap değil okuma becerisi — ama sayısal kısmı veri analizi konusuyla birebir örtüşüyor.
Altın kural: Grafiğe bakmadan başlığı ve eksen adlarını oku. Neyin ölçüldüğünü bilmeden yapılan her hesap yanlıştır. Bu adım 5 saniye alır, atlamak bir soruya bedel olur.
Bu sayfada
1. Grafik türleri ve ne zaman kullanılır
| Tür | Ne gösterir | Ne zaman uygun |
|---|---|---|
| Sütun grafiği | Miktarlar | Kategorileri karşılaştırmak |
| Çizgi grafiği | Değişim | Zaman içindeki artış/azalış |
| Daire grafiği | Paylar | Bütün içindeki oranlar |
| Tablo | Kesin sayılar | Çok değişkenli, tam değer gerektiren veri |
Tür-soru uyumu: "Hangi grafik daha uygun olurdu?" sorusunda soruya bak: zamanla değişim soruluyorsa çizgi, bütünün payı soruluyorsa daire, kim daha fazla soruluyorsa sütun.
2. Sütun grafiği
Yatay eksende kategoriler, düşey eksende değerler bulunur. Sütun yüksekliği miktarı gösterir.
Bir okulun kütüphanesinden bir yılda ödünç alınan kitap sayıları:
| Sınıf | Kitap sayısı |
|---|---|
| 5. sınıf | 150 |
| 6. sınıf | 200 |
| 7. sınıf | 250 |
| 8. sınıf | 400 |
Toplam = 150 + 200 + 250 + 400 = 1000 kitap
En çok - en az farkı = 400 − 150 = 250 kitap
8. sınıfın payı = 400 / 1000 = %40
5. sınıftan 8. sınıfa artış:
(400 − 150) / 150 = 250/150 ≈ %166,7
"Kaç kat" ile "yüzde kaç arttı" farklı sorulardır. 150 → 400 için: kat sayısı 400/150 ≈ 2,7 kat; artış oranı (400−150)/150 ≈ %166,7. Soru hangisini istiyorsa ona bak.
3. Çizgi grafiği
Zaman içindeki değişimi gösterir. Çizginin yönü eğilimi, dikliği değişim hızını anlatır.
Bir öğrencinin aylık okuduğu kitap sayısı: Ocak 2, Şubat 3, Mart 3, Nisan 5, Mayıs 4, Haziran 7
Toplam = 2+3+3+5+4+7 = 24 kitap
Ortalama = 24 / 6 = 4 kitap/ay
Açıklık = 7 − 2 = 5
Değişim yönü:
Ocak→Şubat artış, Şubat→Mart sabit,
Mart→Nisan artış, Nisan→Mayıs AZALIŞ,
Mayıs→Haziran artış
Mayıs→Haziran artış oranı:
(7 − 4) / 4 = %75
Dikkat: "Her ay arttı" ifadesi bu grafikte yanlıştır — Nisan'dan Mayıs'a düşüş var, Şubat-Mart sabit. LGS bu tür "her zaman / hiçbir zaman / sürekli" ifadelerini tuzak olarak kullanır.
Mutlak ifadeleri kontrol et: "sürekli arttı", "hiç azalmadı", "her yıl", "tüm sınıflarda" gibi seçenekler tek bir aykırı noktayla çürür. Bu seçenekleri görünce grafikte istisna ara.
4. Daire grafiği
Bütünün paylarını gösterir. Toplam her zaman %100 ve 360°'dir.
Yüzde → Derece: yüzde × 3,6
Derece → Yüzde: derece ÷ 3,6
Yukarıdaki 1000 kitaplık veri daire grafiğine dönüştürülürse her sınıfın dilimi kaç derece olur?
5. sınıf: %15 × 3,6 = 54°
6. sınıf: %20 × 3,6 = 72°
7. sınıf: %25 × 3,6 = 90°
8. sınıf: %40 × 3,6 = 144°
Kontrol: 54 + 72 + 90 + 144 = 360° ✔
Kontrol refleksi: Daire grafiğinde dilimlerin toplamı 360° (veya %100) olmalı. Tutmuyorsa bir hesap hatası var. Bu kontrol 3 saniye alır ve yanlış cevabı yakalar.
5. Tablo okuma
Tabloda satır ve sütun başlıkları verinin ne anlama geldiğini söyler. Kesişim hücresi okunurken ikisi birlikte düşünülür.
Üç öğrencinin deneme sınavı net sayıları:
| Öğrenci | Türkçe | Matematik | Toplam |
|---|---|---|---|
| Ada | 17 | 12 | 29 |
| Bora | 14 | 18 | 32 |
| Can | 16 | 16 | 32 |
Doğru çıkarımlar:
- Türkçe'de en yüksek net Ada'nın (17).
- Matematik'te en yüksek net Bora'nın (18).
- Bora ve Can'ın toplamları eşit (32) ama dağılımları farklı.
- Can iki dersi dengeli götürüyor (16-16).
Yanlış çıkarım: "Bora, Can'dan daha başarılıdır." → Toplamları eşit; tabloda bu sonucu destekleyen veri yok.
6. Çıkarım yapmanın sınırı
Grafik sebep söylemez. İki verinin birlikte artması, birinin diğerine sebep olduğu anlamına gelmez.
Örnek: "Kitap okuma arttı, notlar da arttı" grafiği, "kitap okumak notları yükseltir" sonucunu kanıtlamaz. İkisi birlikte artmış olabilir; sebep başka bir şey olabilir. LGS'de bu tür seçenekler bilinçli olarak konur.
Örnek: "Kitap okuma arttı, notlar da arttı" grafiği, "kitap okumak notları yükseltir" sonucunu kanıtlamaz. İkisi birlikte artmış olabilir; sebep başka bir şey olabilir. LGS'de bu tür seçenekler bilinçli olarak konur.
| Çıkarılabilir | Çıkarılamaz |
|---|---|
| Miktarlar, farklar, oranlar | Sebep-sonuç ilişkisi |
| Sıralama (en çok / en az) | Grafikte olmayan dönemler |
| Artış/azalış yönü | Kişisel sebepler, niyetler |
| Toplam ve ortalama | Gelecek tahmini (soru istemiyorsa) |
7. LGS soru tipleri
| Soru tipi | Strateji |
|---|---|
| Grafiğe göre doğru olan | Her seçeneği grafikte tek tek doğrula |
| Çıkarılamaz olan | Sebep-sonuç veya grafik dışı bilgi içeren seçeneği ara |
| Grafik-metin eşleştirme | Metindeki sayıları grafikteki değerlerle karşılaştır |
| Uygun grafik türü | Soru değişim mi, pay mı, karşılaştırma mı istiyor? |
| Eksik veriyi bulma | Toplamdan bilinenleri çıkar (veya 360°/%100'den) |
| Yorum cümlesi seçme | Mutlak ifadeleri ("her", "hiç", "sürekli") kontrol et |
8. Sık yapılan hatalar
- Eksen birimini atlamak. "Bin kişi" yazıyorsa 40 değeri 40.000 demektir.
- Sebep-sonuç uydurmak. Grafik birlikte değişimi gösterir, nedeni göstermez.
- Mutlak ifadeleri kontrol etmemek. "Sürekli arttı" tek istisnayla çürür.
- "Kaç kat" ile "yüzde kaç arttı"yı karıştırmak. İkisi farklı hesaptır.
- Daire grafiğinde toplamı kontrol etmemek. 360° / %100 tutmalı.
- Kendi bilgisini karıştırmak. Sadece grafikte olan geçerlidir.
9. Kendini test et
| Ay | Ziyaretçi (kişi) |
|---|---|
| Ocak | 800 |
| Şubat | 1200 |
| Mart | 1200 |
| Nisan | 1600 |
| Mayıs | 1200 |
- Beş ayın toplam ziyaretçi sayısı kaçtır?
- Aylık ortalama ziyaretçi sayısı kaçtır?
- Ocak'tan Nisan'a artış yüzde kaçtır?
- "Ziyaretçi sayısı her ay artmıştır." ifadesi doğru mu?
- Nisan'ın toplam içindeki payı daire grafiğinde kaç derece olur?
- "Nisan'da hava güzel olduğu için ziyaretçi arttı." Bu çıkarım tablodan yapılabilir mi?
Cevapları göster
1) 800 + 1200 + 1200 + 1600 + 1200 = 6000 kişi
2) 6000 / 5 = 1200 kişi
3) (1600 − 800) / 800 = 800/800 = %100
4) HAYIR. Şubat→Mart sabit (1200 = 1200),
Nisan→Mayıs azalış (1600 → 1200).
"Her ay arttı" ifadesi yanlıştır.
5) Nisan payı = 1600 / 6000 = 4/15
Derece = (4/15) × 360 = 96°
6) HAYIR. Tablo sadece ziyaretçi sayısını gösteriyor;
hava durumu verisi yok. Sebep-sonuç çıkarılamaz.
Net hesabı: Bu konudan kaç doğru çıkardığının puanına etkisini merak ediyorsan
LGS puan hesaplama aracımızla deneyebilirsin.
Sık sorulan sorular
Grafik soruları Türkçe mi matematik mi?
İkisi de. Okuma ve yorum kısmı Türkçe, hesap kısmı matematiktir. LGS'de her iki bölümde de çıkıyor — Türkçe'de yorum ağırlıklı, matematikte hesap ağırlıklı.
Bu soru tipinde nasıl hızlanırım?
İki alışkanlık: (1) başlık-eksen-birim okumayı asla atlamamak, (2) seçeneklerdeki mutlak ifadeleri ("her", "hiç", "sürekli", "tüm") işaretleyip grafikte istisna aramak. Bu ikisi soruların çoğunu hızlıca eler.
Konuyu öğrendin. Şimdi soru çöz.
Yeni nesil sorular pratikle tanıdık hâle geliyor — grafik tipini tanıdıkça hızlanıyorsun. Net Up'ta seviyene göre soru gelir, yanlışların hata defterine düşer, çözünce silinir. Türkçe ve Matematik ücretsiz.
