Net UpVeri analizi, LGS'nin en çok grafik içeren ünitesi. Hesaplamalar kolay — zorluk, sorunun hangi ölçüyü istediğini anlamakta. Ortalama mı ortanca mı? Bu ayrımı yapabilen öğrenci bu ünitede net kaybetmez.
1. Aritmetik ortalama
Dikkat: (80 + 90) / 2 = 85 yanlıştır. Ders sayıları farklı olduğu için ağırlıklı hesap gerekir.
Yöntem: ortalamadan toplamı bul (ortalama × veri sayısı), sonra bilinenleri çıkar. Bu tip LGS'de sık çıkar.
2. Ortanca (medyan)
3. Mod (tepe değer)
4. Açıklık
5. Hangi ölçü ne zaman kullanılır?
Bu bölüm ezber değil, mantık — ve LGS'de yorum sorusu olarak çıkıyor.
| Ölçü | Ne zaman uygun? | Zayıf yönü |
|---|---|---|
| Ortalama | Veriler dengeli dağılmışsa | Aşırı uç değerden çok etkilenir |
| Ortanca | Aşırı uç değer varsa | Tüm verileri kullanmaz |
| Mod | En sık tercih/en çok satan aranıyorsa | Sayısal yorum vermez |
| Açıklık | Yayılımı ölçmek gerekiyorsa | Sadece iki uç değere bakar |
Bu yüzden gelir gibi uç değerli verilerde ortanca tercih edilir. "Hangi ölçü daha uygun?" sorusunda cevap genelde budur.
6. Grafik türleri
| Grafik | Ne için kullanılır? |
|---|---|
| Sütun grafiği | Kategorileri karşılaştırmak (hangi daha çok?) |
| Çizgi grafiği | Zaman içindeki değişimi göstermek (artıyor mu?) |
| Daire grafiği | Bütün içindeki payları göstermek (yüzde dağılım) |
| Sıklık tablosu | Verileri gruplayıp saymak |
7. Daire grafiği hesapları
8. LGS soru tipleri
| Tip | Çözüm yolu |
|---|---|
| Ortalama verilmiş, eksik veri soruluyor | Toplam = ortalama × veri sayısı, sonra çıkar |
| Gruba veri eklenince ortalama değişimi | Yeni toplam / yeni veri sayısı |
| Grafikten okuma + hesap | Grafikten değerleri al, sonra ortalama/ortanca hesapla |
| Hangi ölçü daha uygun? | Uç değer varsa ortanca, yoksa ortalama |
| Daire grafiğinde açı ↔ yüzde ↔ kişi sayısı | 360° = %100 = toplam kişi orantısı |
9. Kendini test et
- 7, 3, 9, 5, 11 verilerinin ortalaması ve ortancası kaçtır?
- 2, 4, 4, 6, 8, 10 verilerinin modu ve ortancası kaçtır?
- 5 sayının ortalaması 20. Bir sayı 30 ise diğer dördünün toplamı kaçtır?
- Bir daire grafiğinde bir dilim %35 ise merkez açısı kaç derecedir?
- 6, 6, 7, 8, 40 verilerinde ortalama mı ortanca mı daha uygun? Neden?
- Bir sınıfın not açıklığı 45, en yüksek not 95 ise en düşük not kaçtır?
Cevapları göster
Çözümlü örnek sorular
Aşağıdaki sorular Net Up uygulamasının soru havuzundan alınmıştır; kolaydan zora doğru sıralıdır. Her birinin adım adım çözümü de birlikte verilmiştir.
Zaman içindeki değişimi en iyi hangi grafik gösterir?
- A) Daire grafiği
- B) Sütun grafiği
- C) Tablo
- D) Çizgi grafiği
Çözümü gör
Çizgi grafiği, zamana bağlı sürekli değişimi göstermek için idealdir.
→ Veriler zaman ekseninde sıralanır, noktalar çizgiyle birleşir ve artış–azalış eğilimi net görülür.
→ Daire grafiği → bir bütünün parçalarının oranını gösterir.
→ Sütun grafiği → ayrı kategorileri karşılaştırır, zaman akışını vurgulamaz.
→ Tablo → verileri düzenli listeler ama değişim eğilimini vurgulamaz.
→ Zaman içindeki değişim için en uygun grafik çizgi grafiğidir.
→ Doğru: D (Çizgi grafiği)
Bir öğrencinin okuduğu aylık kitap sayıları: 3, 4, 5, 6, 32. Bu verilerin ortalaması ile ortancası karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Ortalama ile ortanca birbirine eşittir.
- B) Ortalama, ortancadan büyüktür.
- C) Ortalama, ortancadan küçüktür.
- D) İkisi de 32'ye eşittir.
Çözümü gör
Ne soruldu? 3, 4, 5, 6, 32 kümesinde ortalama ile ortancanın karşılaştırılması.
→ Ortalama = tüm değerlerin toplamı ÷ adet = (3+4+5+6+32)/5 = 50/5 = 10.
→ Ortanca = sıralı dizinin tam ortasındaki değer = 5.
→ 32 uç değeri ortalamayı yukarı çeker, ortancayı değiştirmez → 10 > 5, yani ortalama ortancadan büyüktür (B).
4, 5, 7, x, 9 veri kümesinin ortancası 7 ise x için hangisi doğrudur?
- A) x>5
- B) x=7
- C) x<7
- D) x≥7
Çözümü gör
5 verili kümede ortanca = sıralı dizinin 3. (orta) değeridir.
→ Sabitler sıralı: 4, 5, 7, 9
→ Ortancanın 7 olması için 7'nin orta (3.) konumda kalması, yani x'in 7'den küçük olmaması gerekir
→ x ≥ 7 ise: 4, 5, 7, …, 9 → ortanca = 7 ✓
→ x < 7 olsaydı orta değer 7'den küçülürdü ✗
→ Doğru: D (x ≥ 7)
Sık sorulan sorular
Ortalama mı ortanca mı sorusunun cevabını nasıl bulurum?
Veri grubuna bak: diğerlerinden çok uzak bir değer (uç değer) var mı? Varsa ortanca daha uygundur, çünkü ortalama o uç değer tarafından çekilir.
Mod her veri grubunda var mıdır?
Hayır. Hiçbir değer tekrar etmiyorsa mod yoktur; iki değer eşit sıklıkta tekrar ederse iki mod olur.
Konuyu öğrendin. Şimdi soru çöz.
Veri analizinde hesap kolay, grafik okumak pratik gerektirir. Net Up'ta seviyene göre soru gelir, yanlışların hata defterine düşer, çözünce silinir. Türkçe ve Matematik ücretsiz.
