Net UpNoktalama, "süs" değil anlamın parçası. Bir virgülün yeri cümlenin kim hakkında olduğunu bile değiştirebiliyor — LGS'nin en sevdiği soru tipi de bu. Yazım kurallarıyla birlikte en garantili net kaynağı: kuralları kesin, yorum payı yok.
1. Nokta ( . )
- Cümle sonunda: Bugün hava güzel.
- Kısaltmalarda: Dr., Prof., vb., sf.
- Sıra sayılarında: 5. sınıf, 3. kat
- Tarihlerde: 29.10.1923
- Saat ve dakika arasında: 09.30
2. Virgül ( , ) — konunun kalbi
Soruların çoğu virgülden çıkıyor. Yedi kullanım yerini bilmek yeterli:
| Kullanım | Örnek |
|---|---|
| Eş görevli sözcükleri ayırır | Kitap, defter, kalem aldım. |
| Sıralı cümleleri ayırır | Kapıyı açtı, içeri girdi, ışığı yaktı. |
| Hitaptan sonra | Ayşe, buraya gel. |
| Ara sözün başında ve sonunda | Ali, sınıfın en çalışkanı, birinci oldu. |
| Özneyi vurgulamak için | Küçük kız, annesine koştu. |
| Tekrarlı sözcükler arasında | Akşama kadar bekledi, bekledi. |
| Uzun cümlede anlam karışıklığını önler | Bu iş, sandığın kadar kolay değil. |
- Özne ile yüklem arasına gereksiz virgül konmaz: "Çocuk, koştu" ✘ (vurgu amacı yoksa)
- "ve, veya, ile, ya da" bağlaçlarından önce/sonra: "Kitap, ve defter aldım" ✘ → "Kitap ve defter aldım" ✔
- Sıfat ile ismin arasına: "güzel, çiçek" ✘
3. Virgül anlamı nasıl değiştirir? (LGS klasiği)
Bu, konunun en çok soru getiren kısmı. Virgülün yeri cümlenin öznesini değiştirebilir.
Virgül "genç"i özne yapıyor → bakan kişi genç. Baktığı kişi bir adam.
Virgül yok → "genç adam" tamlaması → bakılan kişi genç adam. Bakan belli değil (gizli özne).
Kural: Bir sıfat, virgülle ayrıldığında artık ismi nitelemez; kendisi özne olur. Soru "virgülün kaldırılması anlamı nasıl değiştirir?" diye gelirse cevap budur.
4. Noktalı virgül ( ; )
İki grup var: (kitaplar, defterler) ve (kalemler, silgiler). Grupların içi virgülle, grupların arası noktalı virgülle ayrılıyor.
5. İki nokta ( : )
- Örnek verilecekse: Şunları aldım: kitap, defter, kalem.
- Açıklama yapılacaksa: Bir şey anladım: düzenli çalışmak şart.
- Alıntı aktarılacaksa: Öğretmen şöyle dedi: "Yarın sınav var."
6. Üç nokta ( … )
- Tamamlanmamış cümlelerde: Sana bir şey söyleyeceğim ama…
- Alıntıda atlanan bölüm için: "Bu konuda … kararlıyım."
- Sözün sürebileceğini göstermek için: Kitap, defter, kalem…
7. Tırnak işareti ( " " )
- Başkasının sözünü aktarırken: Öğretmen, "Sessiz olun" dedi.
- Kitap, yazı, eser adlarında: "Çalıkuşu" romanını okudum.
- Özel anlam verilen sözcüklerde: Bu "başarı" pek inandırıcı değil.
Tırnak içindeki söze ek geldiğinde kesme kullanılmaz: "Çalıkuşu"nu okudum ✔
8. Kesme işareti ( ' )
Ayrıntısı yazım kuralları sayfasında; özet:
9. Diğer işaretler
| İşaret | Kullanım | Örnek |
|---|---|---|
| Soru ( ? ) | Soru cümlesi sonunda | Nereye gidiyorsun? |
| Ünlem ( ! ) | Sevinç, korku, emir, hitap | Ne güzel! · Dikkat! |
| Kısa çizgi ( - ) | Satır sonunda hece bölme, ekleri gösterme | -mak, -lık |
| Uzun çizgi ( — ) | Konuşma çizgisi (diyalog) | — Nereye gidiyorsun? |
| Parantez ( ) | Açıklama ekleme | Cumhuriyet (1923) ilan edildi. |
10. LGS tuzakları
- Virgülün anlamı değiştirmesini gözden kaçırmak. "Genç, adama baktı" ≠ "Genç adama baktı". En çok sorulan tip.
- "ve" bağlacından önce virgül koymak. "Kitap, ve defter" ✘
- Aktarılan sözün noktasını dışarıda bırakmak. "Yarın sınav var". dedi ✘ → "Yarın sınav var." dedi ✔
- Noktalı virgülü virgül yerine kullanmak. Noktalı virgül ancak zaten virgül varsa ya da bağımsız cümleleri ayırırken gerekir.
- İki noktadan sonra hep büyük harf yazmak. Sıralama geliyorsa küçük harf.
- Büyük harfli kısaltmalara nokta koymak. "T.B.M.M." ✘ → "TBMM" ✔
- Tırnak içindeki söze kesme eklemek. "Çalıkuşu"'nu ✘ → "Çalıkuşu"nu ✔
11. Kendini test et
- Aşağıdaki iki cümlenin anlam farkını açıklayınız:
a) İhtiyar, çocuğa baktı. b) İhtiyar çocuğa baktı. - Noktalama yanlışını bulun: "Kitap, ve defter aldım."
- Noktalama yanlışını bulun: Öğretmen, "Sessiz olun". dedi.
- Uygun işareti koyun: Şunları aldım ___ kitap, defter, kalem.
- Uygun işareti koyun: Kitaplar, defterler ___ kalemler, silgiler ayrı yerdeydi.
- Yanlışı bulun: T.D.K.'nin sözlüğü.
Cevapları göster
Çözümlü örnek sorular
Aşağıdaki sorular Net Up uygulamasının soru havuzundan alınmıştır; kolaydan zora doğru sıralıdır. Her birinin adım adım çözümü de birlikte verilmiştir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru işareti doğru kullanılmıştır?
- A) Bu kitabı sen mi aldın?
- B) Nereye gittiğini bilmiyorum?
- C) Ne kadar güzel bir manzara?
- D) Yarın sinemaya gidelim mi.
Çözümü gör
Soru işaretinin kullanımı:
→ Soru işareti, soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur: *Bu kitabı sen mi aldın?*
→ Cümlede soru sözcüğü geçmesi tek başına yetmez; cümlenin cevap bekliyor olması gerekir.
Yanlış seçenekler:
→ B: "Nereye gittiğini bilmiyorum." bir bildirme cümlesidir; içinde soru sözcüğü geçse de cevap beklemez, sonuna nokta gelmeliydi.
→ C: "Ne kadar güzel bir manzara!" beğeni bildirir; soru işareti değil ünlem işareti gerekir.
→ D: Cümle gerçek bir sorudur ("gidelim mi"), bu yüzden sonuna soru işareti konmalıydı; nokta yanlıştır.
→ Doğru: A ✓
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iki nokta (:) doğru kullanılmıştır?
- A) Üç renk var: kırmızı, sarı, yeşil.
- B) Eve gidiyorum: çünkü yoruldum.
- C) Hızlı koştu: ama yetişemedi.
- D) Kitabı: aldım ve okudum.
Çözümü gör
İki Noktanın Doğru Kullanımı — Sıralama Öncesi:
→ İki nokta (:); bir sıralamayı, açıklamayı veya alıntıyı başlatmadan önce konur.
→ "Üç renk var: kırmızı, sarı, yeşil." cümlesinde iki nokta sıralamayı başlatıyor; bu doğru bir kullanımdır.
→ İki nokta "çünkü, ama, ve" gibi bağlaçlardan önce kullanılmaz.
Yanlış seçenekler:
→ B: "Çünkü" neden-sonuç bağlacından önce iki nokta gelmez; virgül ya da noktalı virgül kullanılır.
→ C: "Ama" zıtlık bağlacından önce iki nokta olamaz; virgül kullanılır.
→ D: Fiilden hemen önce iki nokta koymak yanlıştır; cümle ortasında işlevi yoktur.
Doğru: A ✓
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işaretleri tüm kurallara uygundur?
- A) Kitap; kalem ve defter aldım.
- B) Atatürk: "ne mutlu Türküm diyene." demiştir.
- C) Hava güzeldi; yürüyüşe çıktık.
- D) Ali (benim kardeşim,) bugün geldi.
Çözümü gör
Noktalı Virgülün Doğru Kullanımı:
→ Noktalı virgül; aralarında anlam ilişkisi olan bağımsız cümleleri birbirine bağlar.
→ "Hava güzeldi; yürüyüşe çıktık." cümlesinde iki bağımsız ama anlamca bağlantılı cümle noktalı virgülle ayrılmış; doğrudur.
Yanlış seçenekler:
→ A: Kısa liste öğeleri (Kitap, kalem, defter) virgülle ayrılmalıdır; noktalı virgül yanlıştır.
→ B: Atatürk'ün sözünden önce iki nokta değil, ikinci cümlede alıntı olduğunda iki nokta konur; ama tırnak doğrudan alıntı için doğru, iki noktanın yeri doğru; ancak "demiştir" sonrası iki nokta işlevi sorunludur.
→ D: "Ali (benim kardeşim,) bugün geldi." parantez içinde virgül kullanılmaz; parantez içi bilgi virgülle bitmemeli.
Doğru: C ✓
Sık sorulan sorular
Virgül nereye konacağını nasıl bilirim?
Cümleyi yüksek sesle oku — doğal durakların olduğu yer çoğunlukla virgül yeridir. Ama tek ölçüt bu değil: yedi kullanım yerini (eş görevli sözcükler, sıralı cümleler, hitap, ara söz, özne vurgusu, tekrar, anlam karışıklığı) bilmek gerekir.
Noktalama ile yazım kuralları aynı konu mu?
Ayrı konular ama LGS'de sık birlikte sorulur ve ikisi de kesin kurallıdır. İkisini birlikte çalışmak verimli olur: Yazım Kuralları.
En çok hangi işaretten soru çıkar?
Açık ara virgül — özellikle anlamı değiştirdiği durumlar. Ardından tırnak işareti ve noktalı virgül geliyor.
Konuyu öğrendin. Şimdi soru çöz.
Noktalama sorularında fark, virgülün anlamı nasıl değiştirdiğini görmekten geliyor — bu da örnek görmekle gelişir. Net Up'ta seviyene göre soru gelir, yanlışların hata defterine düşer, çözünce silinir. Türkçe ve Matematik ücretsiz.
