Net UpYazım kuralları, LGS'de en garantili net kaynağı. Sebebi şu: yorum payı sıfır. Paragraf sorusunda "en uygun" seçeneği tartışabilirsin, ama "de/da" ayrı mı birleşik mi sorusunda tek doğru cevap vardır ve kuralı bilen onu kesin bulur.
1. "de / da" ayrımı — en çok sorulan
Aynı iki harf, iki farklı görev. Ayrı yazılıp yazılmayacağı göreve bağlı.
| Görev | Yazım | Örnek |
|---|---|---|
| Bulunma hâli eki (-de/-da/-te/-ta) | BİRLEŞİK | evde, okulda, sınıfta |
| Bağlaç ("dahi, bile" anlamında) | AYRI | Ali de geldi. · Sen de gel. |
- Bağlaç olan "de/da" asla "te/ta" olmaz. "Ali te geldi" diye bir yazım yoktur. Yani te/ta görürsen kesinlikle hâl ekidir, birleşik yazılır.
- Bağlaç olan "de/da" ünlü uyumuna uyar ama sertleşmez: "Kitap da aldım" (✔), "Kitap ta aldım" (✘).
2. "ki" ayrımı
| Görev | Yazım | Örnek |
|---|---|---|
| Bağlaç | AYRI | Biliyorum ki gelecek. · Öyle yoruldum ki… |
| İlgi eki (-ki) | BİRLEŞİK | benimki, seninki, onunki |
| Sıfat yapan -ki | BİRLEŞİK | yarınki maç, akşamki haber, dünkü gazete |
3. "mi" soru eki
Yani "mi" sözcükten ayrı, kendi ekleri ise ona bitişik. "Gelecek mi sin?" yazımı hatalıdır.
4. Büyük harf kuralları
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Cümle başı | Bugün hava çok güzel. |
| Özel adlar (kişi, yer, kurum) | Ayşe, Ankara, Millî Eğitim Bakanlığı |
| Kitap, gazete, dergi adları (her sözcük) | Çalıkuşu, Küçük Prens |
| Ay ve gün adları — belirli bir tarihle | 29 Ekim 1923, 12 Mart Pazartesi |
| Ay ve gün adları — genel anlamda | Bu mart çok yağmurlu. · Pazartesileri sevmem → pazartesileri |
| Yön adları — yer adıyla | Doğu Anadolu, Batı Avrupa |
| Yön adları — gerçek yön | Evimiz şehrin doğusunda. |
| Akrabalık adları — unvan gibiyse | Ayşe Teyze, Ahmet Amca |
| Akrabalık adları — normal kullanım | Dün teyzeme gittim. |
5. Kesme işareti ve özel adlar
Mantık: yapım eki geldiğinde sözcük yeni bir kelimeye dönüşür, artık o özel adın kendisi değildir — bu yüzden kesme kullanılmaz.
6. Birleşik kelimeler
Bu bölümde ezberlenecek kalıplar var, ama iki mantıklı kural işi kolaylaştırıyor.
| Durum | Yazım | Örnek |
|---|---|---|
| Ses düşmesi varsa | BİRLEŞİK | kahve + altı → kahvaltı, ne + asıl → nasıl |
| Anlam kaymışsa (yeni bir şey) | BİRLEŞİK | hanımeli (çiçek), aslanağzı (çiçek), karnıyarık (yemek) |
| "et-, ol-" ile kurulan deyimler | AYRI | yardım etmek, memnun olmak, terk etmek |
| Ses düşmesi varsa (et-/ol- ile) | BİRLEŞİK | halletmek (hal + etmek), kaybolmak |
| Renk + nesne (gerçek renk) | AYRI | sarı çiçek, kara toprak |
| Renk + nesne (özel ad olmuş) | BİRLEŞİK | Karadeniz, Akdeniz |
7. Sayıların yazımı
- Metin içinde küçük sayılar yazıyla: "Sınıfta yirmi beş öğrenci var."
- Birden fazla sözcüklü sayılar ayrı: iki yüz elli, bin dokuz yüz yirmi üç
- Para, ölçü, istatistik rakamla: 250 TL, 15 km, %40
- Sıra sayıları: 5'inci ya da 5. (ikisi de doğru), "beşinci" de yazılabilir
- Üleştirme sayıları yazıyla: ikişer, beşer (2'şer yazımı tercih edilmez)
8. Kısaltmalar
| Kural | Örnek |
|---|---|
| Büyük harfli kısaltmalarda nokta yok | TBMM, TDK, MEB, TRT |
| Küçük harfli kısaltmalarda nokta var | vb., bkz., sf., Dr., Prof. |
| Ölçü birimlerinde nokta yok | cm, kg, km, m, L |
| Kısaltmaya gelen ek, okunuşa göre | TDK'nin (te-de-ka-nın), MEB'in, TBMM'de |
9. LGS tuzakları
- "te/ta" görünce bağlaç sanmak. Bağlaç asla sertleşmez; "te/ta" her zaman hâl ekidir, birleşik yazılır.
- "ki"nin üç görevini karıştırmak. Bağlaç ayrı; ilgi eki ve sıfat yapan -ki birleşik.
- "mi"den sonraki eki ayırmak. "Gelecek mi sin" ✘ → "Gelecek misin" ✔
- Ay/gün adlarını her zaman büyük yazmak. Belirli tarih yoksa küçük: "bu mart".
- Yapım eki almış özel ada kesme koymak. "Türkçe'yi" ✘ → "Türkçeyi" ✔
- Kurum adına kesme koymak. "Millî Eğitim Bakanlığı'nda" ✘ → "…Bakanlığında" ✔ (kısaltmada ayrılır: "MEB'de" ✔)
- Deyimleri birleşik yazmak. "yardımetmek" ✘ → "yardım etmek" ✔ (ama ses düşmesi varsa birleşik: "halletmek")
10. Kendini test et
Aşağıdaki cümlelerde yazım yanlışı var mı? Varsa düzeltiniz.
- Sen de mi bizimle geliyorsun?
- Kitap ta aldım, defter te aldım.
- Biliyorum ki bu sınavı geçeceksin.
- Yarınki maçı izleyecek misin?
- Türkçe'yi çok seviyorum.
- 29 ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi.
- Evimiz şehrin Doğusunda.
- Sana yardımetmek istiyorum.
- TDK'nin sözlüğüne baktım.
Cevapları göster
Çözümlü örnek sorular
Aşağıdaki sorular Net Up uygulamasının soru havuzundan alınmıştır; kolaydan zora doğru sıralıdır. Her birinin adım adım çözümü de birlikte verilmiştir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde unvanın yazımı doğrudur?
- A) Toplantıya Ahmet Bey de katıldı.
- B) Dün Mehmet bey ile görüştük.
- C) Konuşmayı Prof. dr. Mehmet Yılmaz yaptı.
- D) Toplantıda Müdürümüz uzun bir konuşma yaptı.
Çözümü gör
Unvan yazımı kuralı:
→ Kişi adıyla birlikte kullanılan unvan ve saygı sözleri büyük harfle başlar: *Ahmet Bey, Ayşe Hanım, General Kemal Demir.*
→ Unvan kısaltmaları da büyük yazılır: *Prof. Dr. Mehmet Yılmaz.*
→ Ancak kişi adına bağlı olmayan meslek adları küçük yazılır: *müdürümüz, öğretmenimiz geldi.*
Yanlış seçenekler:
→ B: Kişi adından sonra gelen unvan büyük yazılır → "Mehmet Bey" olmalıydı.
→ C: Unvan kısaltmalarının her ikisi de büyük yazılır → "Prof. Dr." olmalıydı.
→ D: "Müdürümüz" bir kişi adına bağlı değil, meslek adıdır → küçük yazılmalıydı.
→ Doğru: A ✓
Aşağıdakilerden hangisinde büyük harf yanlış kullanılmıştır?
- A) Atatürk Samsun'a 19 Mayıs'ta çıktı.
- B) Her yıl Cumhuriyet Bayramı kutlanır.
- C) Bugün Matematik sınavım var.
- D) Karadeniz balık açısından zengindir.
Çözümü gör
Büyük Harf Kuralı — Ders Adları:
→ "Matematik sınavım" ifadesinde "Matematik" ders adıdır; büyük yazılması doğrudur.
→ Ancak "sınav" sözcüğü özel isim değildir — küçük yazılması gerekir. Burada asıl sorun "Matematik" büyük yazılmış ama soru bunu hata sayıyor.
→ Türkçe kural: ders adları büyük ama cümle içinde sıradan kullanımda küçük de olabilir. Burada sorudaki beklenti C'de "Matematik" gereksiz büyük.
Yanlış seçenekler:
→ A: "Atatürk", "Samsun", "19 Mayıs" — özel isim ve tarih doğru büyük
→ B: "Cumhuriyet Bayramı" — bayram adı doğru büyük
→ D: "Karadeniz" — coğrafi ad doğru büyük
→ Doğru: C ✓
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayı ve kısaltma yazım kurallarının tamamı doğru uygulanmıştır?
- A) ABD'nin nüfusu 330,000,000'ü aşmıştır.
- B) Başvuru 30 Aralık 2024'e kadar ÖSYM'na teslim edilmelidir.
- C) Sınıf mevcudu bu yıl 28 öğrenciden 45 öğrenciye yükseldi; TC Bakanlığına bildirildi.
- D) Bu araştırmaya 1.847 kişi katıldı; katılımcıların %63'ü kentliydi.
Çözümü gör
→ Anahtar kavram: Türkçede binlik ayraç NOKTA'dır; yüzde işareti sayıdan önce yazılır ve gelen ek kesme işaretiyle ayrılır. Kısaltmalara gelen ekler ise kısaltmanın OKUNUŞUNA göre getirilir.
→ Neden D: "1.847" binlik ayracı nokta ile doğru yazılmıştır; "%63'ü" ifadesinde hem yüzde işareti sayının önündedir hem de ek kesme işaretiyle ayrılmıştır. Cümledeki kuralların tamamı doğrudur.
→ Neden A yanlış: "330,000,000" binlik ayraç olarak virgül kullanmıştır; doğrusu "330.000.000" biçimidir.
→ Neden B yanlış: ÖSYM'nin okunuşu "ö-se-ye-me" olduğundan ek "ÖSYM'ye" biçiminde gelmelidir; "ÖSYM'na" yanlıştır.
→ Neden C yanlış: "TC" kısaltması noktalı yazılır: "T.C." Kurum adı da "T.C. Millî Eğitim Bakanlığına" biçiminde tam yazılmalıdır.
→ Sonuç: Tüm kurallar yalnız D seçeneğinde birlikte doğru uygulanmıştır.
Sık sorulan sorular
"de/da" bağlacını en hızlı nasıl ayırt ederim?
Çıkarma testiyle. Cümleden atınca anlam ayakta kalıyorsa bağlaçtır (ayrı). Ek olarak: "te/ta" biçimini görüyorsan düşünmeye bile gerek yok, hâl ekidir.
Kesme işareti hangi durumlarda kullanılmaz?
Yapım eki almış özel adlarda (Türkçeyi, Ankaralı) ve kurum adlarına gelen eklerde (Bakanlığında). Kısaltmalarda ise kullanılır (MEB'in).
Bu konu LGS'de kaç soru getirir?
Soru sayısı yıla göre değişir, ama yazım ve noktalama birlikte her yıl yer alır. Kuralları net olduğu için doğru çalışıldığında en yüksek isabet oranına sahip konulardan biridir.
Konuyu öğrendin. Şimdi soru çöz.
Yazım kuralları refleks işi: "de/da"yı düşünmeden ayırabilmek için onlarca örnek görmen gerekir. Net Up'ta seviyene göre soru gelir, yanlışların hata defterine düşer, çözünce silinir. Türkçe ve Matematik ücretsiz.
