Ek fiil, tek başına anlamı olmayan yardımcı fiildir. İki iş yapar: isim ve isim soylu sözcükleri yüklem hâline getirir, çekimli fiillere eklenerek birleşik çekim kurar.

Ek fiilin çekimleri nelerdir?

Dört çekimi vardır: görülen geçmiş zaman idi, duyulan geçmiş zaman imiş, şart ise ve geniş zaman -dir. Bunlar çoğunlukla sözcüğe bitişik yazılır.

Ek fiil ismi nasıl yüklem yapar?

İsim ya da isim soylu sözcüğe ek fiil getirilerek yüklem kurulur. Hava soğuktu cümlesinde soğuk sıfatına idi eklenmiş ve yüklem oluşmuştur.

Ek fiil birleşik çekim nasıl kurar?

Kip eki almış bir fiile idi, imiş ya da ise eklendiğinde birleşik çekim oluşur. Geliyordu hikâye, gelecekmiş rivayet, gelirse şart birleşik çekimidir.

-dir eki her zaman ek fiil midir?

Hayır. Yüklemde kesinlik ya da olasılık bildiren -dir ek fiildir. Ancak yazdırmak örneğindeki -dır eki ettirgenlik yapan bir yapım ekidir ve ek fiil değildir.

Ek fiil MEB'in yeni programında var mı?

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde ek fiil ayrı bir başlık olarak yer almaz; dil yapıları ve söz varlığı içinde ele alınır. Buna karşın yardımcı kaynaklarda ve okul yazılılarında sık karşılaşılır.

Ek Fiil — 7. Sınıf Türkçe

Ek fiil, Türkçenin en sessiz ama en çalışkan yapısıdır: kendi anlamı yoktur, ama olmasa "Hava soğuktu" diyemezdik. Yaptığı iki iş var — isimleri yüklem yapmak ve fiillere birleşik çekim kurmak. İkisini ayırt edebilirsen konu biter.

Müfredat notu: MEB'in yeni programında ek fiil ayrı bir başlık değil; dil yapıları ve söz varlığı içinde işleniyor. Yine de okul yazılılarında ve deneme sınavlarında karşına çıkıyor — bu yüzden burada tam olarak anlatıyoruz.

Bu sayfada

Ek fiil nedir?
Birinci görev: ismi yüklem yapmak
Ek fiilin çekim tablosu
İkinci görev: birleşik çekim kurmak
-dir ekinin anlamları
Ek fiilin gizli hâli
Sık yapılan hatalar
Kendini test et

1. Ek fiil nedir?

Ek fiil (imek fiili): Tek başına anlamı olmayan yardımcı fiildir. İki iş yapar:
(1) İsim ve isim soylu sözcükleri yüklem hâline getirir.
(2) Çekimli fiillere eklenip birleşik çekim kurar.

EK FİİLİN DÖRT ÇEKİMİ idi → görülen geçmiş zaman (soğuk + tu = soğuktu) imiş → duyulan geçmiş zaman (soğuk + muş = soğukmuş) ise → şart (soğuk + sa = soğuksa) -dir → geniş zaman (soğuk + tur = soğuktur)

2. Birinci görev: ismi yüklem yapmak

Türkçede yüklem olabilmek için kip ve kişi eki almak gerekir; ama isimler kip eki alamaz. İşte ek fiil bu boşluğu doldurur.

İsim nasıl yüklem oluyor?

Hava soğuk. → "soğuk" bir sıfat, tek başına yüklem gibi durur (ek fiil gizli).

Hava soğuktu. → soğuk + idi. Ek fiil, sıfatı yüklem yaptı.

Ablam öğretmenmiş. → öğretmen + imiş. İsim yüklem oldu.

İpucu: Yüklem bir isim, sıfat, zamir ya da fiilimsi ise arkasında mutlaka ek fiil vardır — görünür ya da gizli.

3. Ek fiilin çekim tablosu

Kişi	idi (-dı)	imiş (-mış)	ise (-sa)	-dir
Ben	öğrenciydim	öğrenciymişim	öğrenciysem	öğrenciyim
Sen	öğrenciydin	öğrenciymişsin	öğrenciysen	öğrencisin
O	öğrenciydi	öğrenciymiş	öğrenciyse	öğrencidir
Biz	öğrenciydik	öğrenciymişiz	öğrenciysek	öğrenciyiz
Siz	öğrenciydiniz	öğrenciymişsiniz	öğrenciyseniz	öğrencisiniz
Onlar	öğrenciydiler	öğrenciymişler	öğrenciyseler	öğrencidirler

Yazımla ilgili not: Ek fiil ünlüyle biten sözcüklere eklenirken araya y kaynaştırma harfi girer: "öğrenciydi", "hastaymış". Ek fiil ayrı da yazılabilir: "öğrenci idi", "hasta imiş" — ikisi de doğrudur.

4. İkinci görev: birleşik çekim kurmak

Kip eki almış bir fiile ek fiil eklenirse birleşik çekimli fiil oluşur.

Birleşik çekim	Yapı	Örnek	Anlam
Hikâye	kip eki + idi	geliyordu, gelmişti	tanık olunmuş geçmiş
Rivayet	kip eki + imiş	gelecekmiş, gelirmiş	duyulan, aktarılan
Şart	kip eki + ise	geliyorsa, gelecekse	koşul

Basit mi, birleşik mi?

Kardeşim odasında çalışıyor.

Tek kip eki (-yor). Basit çekimli fiil.

Kardeşim odasında çalışıyordu.

-yor (kip eki) + -du (ek fiil, idi). Birleşik çekim: şimdiki zamanın hikâyesi.

Sayma yöntemi: Fiilde kaç kip/zaman eki var? Bir tane varsa basit, iki tane varsa birleşik çekimdir. İkincisi hep ek fiildir.

Kip eklerini tazelemek için: fiillerde kip ve kişi.

5. -dir ekinin anlamları

Ek fiilin geniş zamanı olan -dir, cümleye iki farklı anlam katar.

Anlam	Örnek
Kesinlik	Dünya'nın uydusu Aydır.
Olasılık / tahmin	Şimdi eve varmıştır.

Büyük tuzak: "-dır" eki her zaman ek fiil değildir. "Yazdırdı, okuttu, güldürdü" örneklerindeki -dır/-dir ettirgenlik yapan bir yapım ekidir. Ek fiil olan -dir yüklemin sonunda durur ve kesinlik/olasılık katar.

6. Ek fiilin gizli hâli

Geniş zaman çekiminde ek fiil söylenmeden de anlaşılabilir; buna ek fiilin gizlenmesi denir.

Ek fiil nerede?

Bu kitap çok güzel.

Görünür ek yok, ama yüklem bir sıfat. Yani "güzeldir" demenin kısa hâli. Ek fiil gizli.

Ben öğrenciyim.

Burada ek fiil görünür: -yim. Ek fiilin geniş zamanı.

7. 8. sınıfta bu nereye bağlanıyor?

Bu konu LGS'de doğrudan sorulmuyor; ama 8. sınıfta cümle türleri bunun üzerine kuruluyor. Bir cümlenin isim cümlesi mi fiil cümlesi mi olduğunu anlamanın tek yolu, yüklemin ek fiille kurulmuş bir isim mi yoksa çekimli bir fiil mi olduğunu görmektir.

Aynı bilgi, 8. sınıf adıyla.

Yol uzundu.

Yüklem: "uzundu" → sıfat + ek fiil. 8. sınıf bakışı: isim cümlesi.

Yolu uzun bulduk.

Yüklem: çekimli fiil. 8. sınıf bakışı: fiil cümlesi.

Devamı: 8. sınıf cümle türleri.

8. Sık yapılan hatalar

Ettirgenlik ekini ek fiil sanmak. "Yazdırdı"daki -dır yapım ekidir.
Birleşik çekimde ek fiili görmemek. "Geliyordu"da iki ek vardır: -yor ve -du.
Gizli ek fiili yok saymak. "Hava güzel" cümlesinin de yüklemi ek fiille kuruludur.
Ek fiili ayrı yazmayı yanlış sanmak. "Öğrenci idi" yazımı da doğrudur.
Kaynaştırma harfini atlamak. "Hastaymış" doğru, "hastamış" yanlıştır.
"-miş"i her yerde duyulan geçmiş zaman saymak. "Öğretmenmiş"te ek fiil, "gelmiş"te kip ekidir.

9. Kendini test et

Altı çizili yapıların ek fiil olup olmadığını, ek fiilse görevini yaz:

Dün hava çok sıcaktı.
Kardeşim ödevini bitirmişti.
Öğretmen bize şiir yazdırdı.
Bu yol şehre en kısa yoldur.
Sen de gelecek miydin?
Onlar da bizim komşumuzmuş.

Cevapları göster

1. "sıcaktı" → sıcak + idi. Ek fiil, ismi (sıfatı) yüklem yapıyor.

2. "bitirmişti" → -miş (kip eki) + idi. Ek fiil, birleşik çekim kuruyor (geçmişin hikâyesi).

3. "yazdırdı" → -dır ettirgenlik yapım ekidir, ek fiil DEĞİL.

4. "yoldur" → yol + -dur. Ek fiil, ismi yüklem yapıyor, kesinlik anlamı katıyor.

5. "gelecek miydin" → -ecek (kip eki) + idi. Ek fiil, birleşik çekim (gelecek zamanın hikâyesi), soru biçiminde.

6. "komşumuzmuş" → komşumuz + imiş. Ek fiil, ismi yüklem yapıyor.

Sık sorulan sorular

Ek fiilin kaç çekimi var?

Dört: idi, imiş, ise ve -dir. Bunlardan ilk üçü hem isimleri yüklem yapar hem birleşik çekim kurar; -dir yalnızca birinci işi yapar.

Ek fiil ile yardımcı fiil aynı şey mi?

Değil. "Etmek, olmak, kılmak" gibi yardımcı fiiller kendi başlarına yazılır ve birleşik fiil kurar. Ek fiil ise ekleşerek kullanılan "imek" fiilidir.

"Gelmişti" kaç ek almış?

gel- + -miş (duyulan geçmiş zaman) + -ti (ek fiil, idi) + kişi eki (bu örnekte eksiz, 3. tekil). Yani birleşik çekimli fiildir.

"Hava soğuk" cümlesinin yüklemi nedir?

"Soğuk" sözcüğüdür; arkasında gizli ek fiil vardır. Yani yüklem ek fiille kurulmuştur.

Konuyu öğrendin. Şimdi soru çöz.

Ek fiili tanımak, cümlenin yüklemini doğru okumakla başlar. Net Up'ı ücretsiz indir: seviyene göre soru gelir, yanlışların hata defterine düşer, çözünce silinir. Türkçe ve Matematik'te binlerce soru, günlük seri ve lig — hepsi bedava.

Sonraki konu Sözcükte Anlam →